JAHONGIR MUHAMMAD

REJIMNING

MAHSULI

Ma’lumki, Buhronlarning oldini olish xalqaro guruhi vaqti-vaqti bilan turli minataqalardagi dolzarb muammolar borasida hisobotlar e’lon qilib, yuzaga kelgan vaziyatni qanday bartaraf etish yo’llarini ko’rsatishga intiladi. Mazkur guruhning yaqinda (2003, 30 Iyun) e’lon qilingan navbatdagi hisoboti "Hizbu at Tahrir: Radikal islomga javob" deb nomlangan hamda Markaziy Osiyodagi, ayniqsa, O’zbekistondagi achinarli vaziyatning oldini olishga qaratilgandir.

1950 yillarning boshida Yaqin Sharqda paydo bo’lgan Hizbu at Tahrir diniy tashkilot emas, deyiladi hisobotda, balki dinni asos qilib olgan siyosiy partiyadir. Uning maqsadi xalifalikni tiklash, dunyodagi islomiy hududlarni yagona xalifalik bayrog’i ostida birlashtirish, Shariatni butun hayotning asosiy qonuniga aylantirishdir. Hizbu at Tahrir zo’aravonlikka qarshi ekanligini e’tirof etib keladi. Zotan aksariyat faoliyatlari tinchlik yo’lida amalga oshiriladi. Masalan, o’tgan oy Buyuk Britaniyada O’zbekiston elchixonasi yonida o’tkazilgan norozilik namoyishi yoki 7 Iyulda ayni joyda o’tkazilishi mo’ljallangan ayollar namoyishi ortida ham shu tashkilot turgani aytiladi.

Hizbu at Tahrir terrorizmni rad etishini, begunoh odamlarni o’ldirish mumkin emasligini, buni Islom qoralashini o’z hujjatlarida bayon etib kelmoqda. O’zbekistonda bu tashkilot mustaqillik yillarining ilk paytlarida o’zini ko’rsata boshlagandi. Bugunga qadar katta kuchga aylanmagan bo’lsada, ammo faoliaytining izchilligi va yoshlarni o’z tomoniga ag’dara olish qobiliyati bilan hukumatni shohsirib qo’ymoqda.

Hizbu at Tahrir varaqalarini va ma’lumot tarqatish yo’llarini O’zbekiston hukumati qattiq ta’qib etib kelmoqda va buni jinoyat deb baholamoqda. Uning ko’plab a’zolarini qamoqlarga tiqqan va ba’zilari qiynoqlarga tutilib, vahshiyona o’ldirilmoqda ham.

Dunyoning bir qator mamlakatlarida ochiq faoliyatda bo’lgan Hizbu at Tahrirni O’zbekiston hukumati terroristik guruhlar ro’yxatiga kiritgan. Bu ham yetmaganidek, qo’shnilarini ham shunga ko'ndirmoqda va dunyoga ham bu talabini o’tkazishga urinmoqda.

Bu holatni keskin tanqid qilgan Buhronlarning oldini olish xalqaro guruhi Islom Karimov rejimi qattiqqo’lik bilan radikal islomiy qarshilik guruhlarini yaratayotganini urg’ulaydi va o’z hisobotiga ilova qilgan takliflarida siyosiy yo’llar bilan kurash olib borish kerakligini ta’qkidlaydi.

Bu esa eng avvalo, demokratik va dunyoviylik tarafdori bo’lgan siyosiy muxolif tashkilotlarni ro’yxatdan o’tkazib, erkin faoliyatlari uchun izn berilishi kerakligidir. Shuningdek, matbuotga amalda erkinlik berish, diniy mavzularda yozihni ta’qiqlamaslik zarur.Hukumatni, jumladan Milliy xavfsizlk xizmatini ochiq tanqid qilishga izn berilishi lozim. O’zbekistonda mufti va imomlarga ham erkinlik berilsa, bu xalqning ularga ishonchini oshirishi mumkin. Hozir esa ularning aytganlarini hukumatnining aytgani, deb bilgan yoshlar kelajakka ishonchni Hizbu at Tahrir kabi guruhlarning talqinlaridan topmoqdalar va ishonmoqdalar.

Ayni paytda Markaziy Osiyo davlatlari bilan o’rnatilgan qattiq chegara siyosati, iqtisodiy cheklovlar ham yoshlarning ishsiz qolib, turli guruhlarning va’dalariga og’ib ketishlariga olib kelmoqda.

O’zbekiston hukumatining sallani olib kel desa, kallani uzib keladigan maxsus xizmatlarini qonuniy yo’lga,tartibga solish, ularning o’zboshimchaliklarini cheklash zarur. Bularning hammasi demokratik jamiyat sari qoyilgan muhim qadamlar bo’ladi.

Lekin gapni gapir uqqanga, deyishadi. BMTning qiynoqlar boyicha vakilining safaridan keyin ham Hizbu at Tahrir a’zolarini, boshqa siyosiy mahbuslarni qiynash davom etgani kabi, o’nlab, yuzlab hisobotlar va takliflarga qaramasdan O’zbekiston hukumati o’z bilganidan qolamaypti. Bu esa uni kun sayin, soat sayin orqaga yetaklamoda va bu depsinishning, bu repressiyaning oqibatlari oddiy xalqqa qimmatga tushmoqda.

(Vashington, 2003 yil 2 Iyul).