JAHONGIR MUHAMMAD

O'zbekning onasi

O'zbekistonda har yilning bir oti Bor. Keyingi uch yil esa onalar nomi bilan bogliq edi. Bu yillar onalarga nima berdi? O'zbekning onasi bir yil tugab ikkinchi yil boshlanarkan qay ahvolda?

Qorlar tog'ga emas, boshingizga yog'di, Onam!

Dorlar yovga emas, bolangizga boqdi, Onam!

Umringizdan yana bir yil ketarkan,

Torlar kuyga emas, nolangizga og'di, Onam!

Dynoda onalar haqida eng jo'shqin va eng larzali, otashin hamda ohangrabo sozlarni ko'p aytganlar bellashuvu bo'lganda tabiiyki, O'zbek g'olib chiqqan bo'lardi.Onasi haqida gap ketsa yo'llariga poyondoz to'shashini, qo'llariga gard yuqtirmasligini, yegani oldida, yemagani ortida kabi sharoit qilib qo'yganini gapiqib ko'krakka uradigan yan boshqa kim?.

Shoir yo'qki bu elning, onasi haqida sherlar, dostonlar bitmagan bo'lsin.

Hofiz yo'qki bu elning, Onam deb dilo'rtar qo'shiqlar kuylamagan bo'lsin.

Siyosatchisi yo'qki bu elning Ona haqida jo'shib jo'shib gapirmagan bo'lsin.

O'g'loni yo'qki bu elning, Onam, deb mag'rurlanmagan bo'lsin.

Ha, dunyodagai hamma yaxshi kalimalar o'zbek onasining boshiga yo'gan.

Lekin subhi kosibdan kun tig'ga kelganda ham, olamlar Xurshidi yonboshlab shafaq qontalash bo'lganda ham paxta dalasida, go'zalar orasida emaklab qolgudek holda bukilgan ham O'zbekning onasi emasmi?

Tandiriga o'tin tashlab, xamiriga un toplomay nolasini ko'ksiga ko'mib, mardikor bozoriga chiqib ketgan ham O'zbekning onasi emasmi?

Qish chillasida sovuqdan dildiragan, saratonda issiqdan mo'ltiragan bolalariga qarab erta bir kun jallod qo'l ularni ham bag'rimdan uzib ketmasmikan, deb xun bo'lgan ham O'zbekning onasi emasmi?.

Bolasining qarashlari va yoxud o'zining Allohga inongani, bilib bilmay ikki og'iz haq gapni aytib qo'ygani uchun zindonband etilgan, xokisor bo'lgan O'zbekning onasi emasmi?

Dardlar iskanjasida qolgan Onaizor bu nomard olamni tark etgach, orqasidan zaminni titratgan kabi kabi uvvos soladigan esa O'zbeknig bollasi emasmi? Ammo bu kechikkan sado Onaizorning laxta qonga aylangan qalbiga yetib borarmidi?

Qabristonga yugurib marmar toshlar tiklagan, har uch kunda bir ma'raka qilib Onam, deb bo'zlagan ham O'zbekning bolasi emasi?

Sho'rolar davrining yemrilish kunlarida Oz'bekiston qishloqlarida yashagan onalarning 80 foizi qamqon edi. Onalar va bollar o'limi bo'yicha O'zbekiston dunyoda sarbon edi. Xasta onalarni davolash, bolarini asrab qolish haqida va'zlar aytilardiyu amalda burchak burchaklarda bir musht bo'lib o'tirgan onalarni ko'rar ko'zlar ko'r edi..

Bugun esa, bir paytlar oshkor bo'lgan raqamlar ham sir. Onalrning xastaligi ham davlat siri. Xastaxonlar eshgida yuragini g'ijimlab qolayotgan, qo'lida bir narsasi yo'qligigi uchun jarroh amaliyotga olmaganda umidalari tilim tilim bo'layogan, besh tanga topmagani uchun kitobsevar bolasi oliygohga kirolmagnidan kozlarining qorachigi' erib sel bo'lgan, eng so'nggi chora olaroq o'z oz'ini yoqib yuborayotgan, dahshatli kunlariga isyon sifatida o'z o'zini osib qiyayotgan ham O'zbekning onasi emasmi?

Bangivor tashib Dehli qamoqxonasida yotgan, olis Bangladeshda hibsga olingan, Birlashgan Arab Amirliklari zindonida iztirob chekkan, Russiyada oddiy ruslarning ostonasida qul bolib, cho'rilik qilgan, o'z bolasi uyida qolib Garbda bolaboqarlik yoki kekesaboqarlik qilgan ham bugungi O'zbekning onasi emasmi?

Poyezdalarda temir ustida yotgan, sassiz sassiz ingrangan, qo'nalg'alarda tunlarni tongga ulab kipriklari snchiqqa aylangan, izg'rinda nimchasiga o'ralib qaltiraga, qorli qirovli kunlarda qordan ham oqarib ketgan boshiga ba'zan boglaydigan romolcha hamtoplmagan ham bugungi mustaqil O'zbekning onasi emasmi?

Tetapoya qilib, ming azob, ming uqubat ichida ulg'aytirgan bolasini "ha", yo'q,"be' yo'q, mirshablar olib ketsa, uraverib ichaklarini ezsa, qovurg'larini sindirib, ruhini sindirsa, tirnolarini so'kib olsa yana sim sim yiglaydigan O'zbekning onasi emasmi?

O'glini uyli qilsa "Kelinimning oldida tili qisiq bo'lmasin", deb tashvishini yeng ichiga oladigan, qizini uztasa "Kuyovimning qo'liga qarab qolganda", deya iztirobini ichga yutgan, o'zi kiyadigan ko'ylagidan o'quvchi bolasiga jild tikib bergan ham O'zbekning onasi emasmi?

Bugun yurtboshi maslahatcilari, hukumat vazirlari, viloyat va tuman hokimlari, siyosatmadorlar orasida ham ko'zga tashlanmaydigan zot bu O'zbekning onasi emas?

Olima bo'lganlari olmonda sarson, otina bo'lganlari olamda sarson.Dinga ishongani diyonat ko'chasida xor, elga inongani adolat soqmog'ida zor. Yuraklari hil-hil, orzulari chil chil, xayollari mil-mil bo'lgan ham O'zbekning onasi emasmi?

Bir yil tugab borakan sariqlikdan sarg'aygan, nochorlikdan notavon, nonini topsa shakarini topmagan, yog'ini olsa, go'shtini ololmgan, ihslab ishlab maoshsiz qolgan, qadriyatiga yig'lab qadriga yig'lay olmagan Onaizor uchun nima qildik, deb bir o'lyab koring-a? Balandparvoz maqtovlar saltanadidan dardlar vodiysiga inib yuqoridagi kabi savollarni bir takrorlab ko'ring-a, balki tosh kabi qotgan qalbingizda bir narsa yilt etsa?!

O'rningiz boshimiz ustida dedik,

Oyoqlar ostida qolib ketdingiz, Onam!

Jannat oyog'ingiz ostida dedik,

Jahannam bag'rida yonib ketdingiz, Onam!

("Amerika Ovozi" radiosi, 2001 yil, 30 Dekabr)