JAHONGIR MUHAMMAD

O’Z UYIDA JOSUS

Agar rasmiy xabarlarga nazar solsangiz, qadim Turkiston, bugungi Markaziy Osiyodagi davlatlar orasida qizg’in, dostona va samimiy hayot mavjudligi ko’zga tashlanadi. Prezidentlar tez-tez uchrashib turibdilar, qator-qator hujjatlar imzolamoqdalar, hay’atlar borib-kelib, bo’zchining mokisidek qatnamoqlar va hokazo.

Rasmiy ma’lumotlar ba’zan hayotiy xabarlarni ko’mib yuboradi. Masalan, 5 Oktyabr kuni Dushanbeda o’tkazilgan oliy darajali uchrashuv davomida rahbarlar do’stlik, birlik haqida jo’shib gapirar ekanlar, bir kichik xabar esa e’tibordan chetda qolib ketdi.Dushanbe televideniyesi tarqatgan xabarga ko’ra So’g’d viloyati mahkamasi 51 yoshli O’zbekiston fuqarosini josuslikda ayblab 12 yilga qamoq jasosiga hukm qilgan. U qo’lga olinganda unda muhim joylarning xaritasi bo’lgan ekan.

Ha, bir qarashda bu juda kichik xabar. Ammo bir oila bo’lgan Turkistonning bugun qaysi manzilga kelganini ko’rsatish jihati bilan judda katta ma’no tashiydi. Nikita Xrushchev cho’l-u sahrolarga qadar makajo’xori ekdirgani kabi O’zbekiston-Tojikiston chegaralari bo’ylab mina komib chiqilgani turli bahonalar bilan o’ralgandi. Bugunga qadar 60 dan ziyod begunoh fuqarolar anashu minlarning qurboni bo’lgani esa hech kimning parvoyiga kelmaydi.

Islom Karimovning bir chiroyli gapi bor edi: "Agar bir mamlakatda bir kishining qoni bekordan-bekorga to’kilsa bu shu mamlakatning rahbari uchun qora dog’dir" degandi u. Balki, dog’ bo’lmasin, deya to’kilayotgan qonlarga ko’z yumilayotganmikan?

Yana qaytaylik, kichik xabarga. Hatto ismi ham aytilmagan o’sha O’zbekiston fuqarosi haqiqatdan ham josulik qilgan bo’lsa, bu bir fojia. Chunki Tojikiston aholisining salmoqli qismi o’zbeklardir va bundan keyin u yerga borgan har bir o’zbekka josus ko’zi bilan qarash, ortidan ayg’oqchi qo’yish odat bo’lmaydi, deb kim ayta oladi.Balki allaqachon shundaydirki, bu odamni qamab yuborishdi.

Nahotki, qardosh ikki mamlakat o’rtasida josulik yo’li bilan aniqlanadigan manbalar mavjud va nahotki ular bir-birlariga josus yuboradigan darajada dushmanga aylanganlar? U holda Islom Karimov va Imomali Rahmonovning bizlar ikki tilda gapiaradigan bir xalqmiz, oramizda hech qanday tafovut yo’q, hamma narsani birgalshib hal etamiz, degan bayonotlari nima bo’ladi?

Agar o’sha O’zbekiston fuqarosi josuslik qilmagan holda josuslik aybi bilan qamalgan bo’lsa-chi? Bu esa, birinchidan, O’zbeksiton hukumaning o’z fuqarosi taqdiriga munosabatini o’rtaga qo’yadi. Ikkinchidan, Tojikisonda o’zbeklarga bo’lgan munosabatni oydinlashtiradi.

Ha, bazan, oddiygina bir misol katta voqening ko’pik ekanligini isbotlaydi. Nima bo’lganda ham katta xabarlar ortida qolib ketgan bu kichik xabar bugun Turkiston xalqlari o’z uylarida sohib bo’lmaganlarining bir misolidir.

O’z uyingda o’gri, degan gap bo’lardi.

Ha, Turkiston xalqlari bugun o’z uylarida begonaga aylanib qolmoqdalar.

(Vashington,8 Oktyabr, 2002 yil).