JAHONGIR MUHAMMAD

INSOB BO"LIB...

Amerikada hukumat xalqning xizmatkori. Xalq nima desa shuni bajaradi. Ya’ni u xalqning orqasidan quvib yuradigan podachi emas. Ayni paytda xalq ham hukumatning tayog’idan qorqib har maqomga yo’rg’alamaydi.

Qarang, yaqinda  Amerikaning Pittersburg degan shaharchasida  Donald Dravskiy ismli aqli- hushi joyida bo’lgan bir kishi 12 sahifali ariza yozib sudga keldi. U Tangridan da’vogar edi. O”zining ish topolmayotgani, Kongresdagilar, hukumatdagilarning kamchiliklari, yomonlar qolib yaxshilar tahqirga, quvg’inga, zulmga uchrayotgani uchun u Tangrini aybdor hisoblab sudga muroajaat qilgandi.

Tabiiyki sud uning arizasini rad etdi. Ammo u xabarlarga mavzu bo’ldi. Aslida ateist emas, Xudojo’y odam ekan. Uni hech kim  jinnilikda ayblamadi.  Chunki u erkin odam. Mullalar, poplar ham unga e’tibor qilmadilar. Bizda darrov janozasi oqilmasinga chiqarardik. Agar u Prezident bolsa yoki hukumatda ishlasa dinga dushmanlik qilsa ham uni Allohning erdagi soyasi deguvchilar chiqardi oramizdan.

Amerikada din nima qilsim demang. Bu erdagilar o’z diniga sodiq. Yaqinda ularning muqaddas kitoblari qayta nashr etildi va bir hafata ichida etti million kishi xarid qildi hamda arzon emas edi. Bu erdagi musulmonlar ham soz sohibidirlar. Dunyodagi aksariyt musulmon davlatlar Kosovadagi qardoshlarining boshiga kelganlarga koz yumib turgan bir paytda Amerika musulmonlari har kuni yordam uyushtirmoqdalar va ularni himoya qilmoqdalar.

Gap din haqida emas. Gap insonlar va hukumatlar orasidagi munosamat haqida. New York va Washington o’rtasida Penselvaniya degan joy bor. Bu erda 200 yil oldin Olmoniyadan kelgan Omish qabilasi yashaydi. Ular qanday kelgan bo’lsalar bugunga qadar ham dinlari ijobi hech narsani o’zgartirmay yashayaptilar. Elktr, gaz, zamonaviy barcha texnikani rad etganlar. Chiroq, o’tin, ot-arava, qo’sh-omochni qo’llaydilar. Ular hikumatni ham tan olmaydilar. Lekin hukumat ularni quvg’in qilmaydi. Ko’cirmaydi. Uyini tortib olmaydi. Soqolini kesmaydi. Xo’sh O’zbekistonda-chi?

Hech yodimdan chiqmaydi. 1991 yil edi. Shoir Erkin Vohidov  bilan Oliy Majlis sessiyasida yonma-yon o’tirgandik. Prezident ma’ruza qilayotgandi. Birdan u kishi og’zini qo’li bilan mahakam bekitgancha qator oralaridan xuddi emaklab yurgandek tashqariga yugurdi. Buror kor hol yuz bermasin degan andisha bilan orqasidan chiqdim. Qarasam u kishi bir burchakda yo’talayotgan ekan.

-Oqsoqol gapirayotganlarida savil qolgur yo’tyal kelib qoldida -,dedi Erkin aka  jiddiy ohangda.- Oz qolsin yo’talib yuborardim. Kim bilsin, nima deb o’ylardilar?!

 Men o’shanda kap katta shoirga achindim. U mustaqilligini berib qo’ygandi. U hato  erkin yo’talish mumkin emas deb yushunardi.Yo’talish uchun ham ruxsat olishim yoki yo’talmasligim kerak deb o’ylardi. Kimdir o’zbekchilikka yo’yib ‘Nima qipti, odobli odam ekan” deyishi mumkin. Oliy Kengashning haybatli zalida Prezident eshitaman desa ham u kishining yo’talini eshitishi qiyin edi. Ammo gap mintalitetda, zehniyatda. Zehniyati o’dirilgan kishilarning manqurtdan farqi qolmaydi. U yaxshi sher yozishi mumkin, aqlli ko’rinishi mumkin, lekin u qul. Allohga emas, bandasiga qul.

O’zbekiston Prezidenti televidenie kamersiga tik qarab xalqqa “  Yurtdan chiqib ketgan bo’lasi kelmasa otasini ushlayman” deyishi mumkin va shunday qiladi ham. Chunki xalq shunga yo’l qo’yib berishini biladi. Agar to’rt kishi chiqib “ Hov, Prezident canoblari, agar bolangiz katta bo’lsa va o’z qarashi, o’z  fikriga ega  bo’lsa uni yo’ldan qaytarishga urinib ko’ring-chi?” deyishsa Prezident ikkinchi marta bu gapini takrorlamaydi. U ham inson. U ham o’ylaydi va u ham qo’rqadi. Ayniqsa qarshisida o’z  soziga sohib xalq tursa. Ammo qarshisida bosh egib, labbaychi labbay deb uning nohaqligini oqlab turganlar bo’lsa u haddidan oshmay kim oshsin? Xullas, qars ikki qo’ldan. Saddam Husayinni chetdan kelib hech kim yiqita olmadi. Agar xalqi qo’zg’alsa uning kulini ko’kka sovurardi. Mana ko’rib turibsiz, Milosevishni ham chetdagilar hech narsa qilolmayaptilar. Shu bois O”zbekistonda ham chetdan umid kutganlar va chetdagilarning kuchi bilan bu hukumatni almashtiramiz deganlar chuchvarani  xom sanab yurishadi.Agar xalq o’z haqqini himoya qilib o’rtaga chuqmas ekan, hech narsa o’zgarmaydi.

Biz Amerikadagi sungari Tangrini sudga bering ham deyayotganimiz yoq. Ba’zilar Tangri orniga qo’yib yurgan Prezidentni, hukumatni o’tkazayotgan zulmi uchun sudga bering. O’zbekiston sudlari hukumatga tobe ekan xalqaro sudlar bor. Ovropada Xafsizlik va Hamkorlik tashkilotining qoshida Inson haqlarini himoya qiluvchi xalqaro sud bor va  bu sudga dunyo davlatlari ichida faqat O’zbekistondan birorta ham ariza tushmagan.

 E, yoq, Tangrining qismati  shu ekan deb o’tirish bundan osonroq. Ammo bu kunlar o’tkinchi. Bolangizni uravesangiz bir kunmas bir kun qolingizdan tutadi va o’shanda qarshilik qilish uchun kuch etmaydi. O’zbekistonda ham zulmning qo’lini qaytaradigan kuch albatta etishib chiqadi.

Inson bolib tug’ilganlar inson bo’lib qoladilar va inson bo’lib o’ladilar. Bu haqiqatni anglagan kunimiz qullikdan.Tobelikdan,qorquvdan, zulmdan ozod bo’lamiz. Faqat, boy berilgan vaqt, yo’qotilgan imkoniyat, zoye ketgan umr va tahqirlangan g’ururning o’rni to’lmaydi.

                                      ( “Ozodlik” radiosi, 1999 yil).