JAHONGIR MUHAMMAD

 

 

 

 

QATAG’ON

kunlarining tarixi

 

 

 

 

 

 

 

Tarixni kunba kun, soatma soat yozib bormoq lozim. Aks taqdirda u tarix emas, xotiraga aylanadi.

 

Men zamondoshimning savollarga aylangan kunlarning (2005 yilning Fevralidan 2006 yilning Fevraliga qadar, oldingilari “ZEHNIYAT JUMBOG’I” va “SAROY SIRLARI” kitoblarida) tarixini imkonim qadar kunba kun yozib borar ekanman, bu ishni siz uchun qildim.

 

Sizga qolgani uni o’qib, qatag’on kunlarining dahshatini anglashdir. Umid qilamanki, bunga qodirsiz, aziz nevaram!

Muallif.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Birinchi prezidenti bo’lish

uchun tug’ilgan odam

 

26 Fevral, 2005 yil

 

SAVOL: Siz bir joyda “O’zbekistonning birinchi prezidenti bo’lish uchun tug’ilgan odam” deb Nazir Rajabov ismini keltirgansiz. Bu odam haqida batafsilroq ma’lumot berishingiz mumkinmi? (Olimjon)

 

JAVOB: Men Nazir Rajabov haqida ilk bor 1970 yillarning oxiri 1980 yillarning boshida u Buxoroda (u asli romitanlik-JM) yong’inga uchragan bir yirik korxona binosini qayta tiklash loyihasini tayyorlab, SSSR Davlat mukofotini olganda eshitgandim.

 

Keyin u juda yosh bo’lishiga qaramasdan juda katta vazifalarda ishladi, Qurilish vaziri bo’ldi, Namangan viloyat partiya qo’mitasining birinchi kotibligidan Samarqand viloyat partiya komitetining birinchi kotibligiga o’tkazilganda uni bevosita tanidim. U yangicha fikrlaydigan, tashabbuskor, tinib-tinchimas, adolat tomonida mahkam turadigan, adolatsizlikka chiday olmaydigan bir rahbar edi.

 

Ilgari Samarqandda xuddi ana shunday bir rahbar bo’lgan-Vladimir Nikolayevich Qodirov. Uni 43 yoshida zaharlab o’ldirishgan.(Bolalar uyidan chiqqan xalqparvar Qodirov haqida yozgan kitobim oshkoralik yillarida “Qishloq haqiqati” gazetasida davomli o’laroq e’lon qilingandi-JM).

 

Menga Qodirovni eslatgan Nazir Rajabovning taqdiridan ham qo’rqardim. Kommunistik rejim paytida ham xalq tomonida bo’lgan sanoqli rahbarlar yetishgan, lekin ularni tezda yo’qotishgan. O’g’rilar, militsiya, mafiya, hatto partiyaning ichidagilar ham Nazir Rajabovga qarshi edilar.

 

U adolatpesha rahbar bo’lish bilan birga adabiyotsevar ham edi. Mashrab she’rlarini to’laligicha yoddan biladigan, Navoiy asarlari borasida hammani hayratga solib, lol etadigan bir inson edi. Men yozgan yuzlab feletonlar bo’yicha u tekshirishlar o’tkazdirib, begunoh qamalgan yuzlab odamlarni ozodlikka chiqargan, bukilgan haqiqatni tiklagandi.

 

Ammo bir kun qo’rqqanim bo’ldi. Viloyat partiya qo’mitasi binosiga kelsam, hamma sarosimada. Ideologiya kotibi Farog’at Shukurovaning xonasiga borsam, u hungrab yig’lab o’tiribdi.

 

-Nazir akani qo’liga kishan solib olib ketdilar,-dedi u.

 

Keyin Nazir aka hikoya qilishicha, uni qurilish mashinasining beton qorishtiriladigan qutisi ichiga tashlab, aylantira-aylantira bir joyga olib borib, u yerdan Moskvaga yetkazib, zindonband etishgan.

 

Unga qo’llanilmagan qiynoqning o’zi qolmagan. “Sport bilan shug’ullanganim jismonan va Navoiy hamda Mashrabni yoddan bilganim ma’nan meni qutqazdi” degan edi u. Qiynoqlardan har kuni husidan ketib, hushiga qaytgan.

 

Biz Samarqandda “Nazir Rajabovni ozod qilish va o’z ish joyiga tiklash qo’mitasini” tuzdik.

 

Islom Karimov kelib, uni rosa maqtadi, birga oqiganligi va vatanparvarligini, millatparvarligini, haqiqatni himoya qiluvchi insonligini aytib, “Mana qamoqdan chiqdi, Moskvadan oqlangani haqidagi qog’ozni olib kelishi bilan joyiga tiklaymiz” deya Samarqandda “birinchi”likka Po’lat Abdurahmonovni tayinladi.  Nazir aka  to’qqiz oy deganda oqlandi. Ammo Karimov so’zida turmadi. Mirsaidov va Jo’rabekovni Samarqanga qayta-qayta yuborib, Nazir aka haqida uni yomon otliq qiladigan targ’ibot yurg’izdi va o’zi kelib yana Abdurahmonovni qayta tayinlab ketdi.

 

Nazir aka Karimovning qarshiliklariga qaramasdan 1990 yilda O’zbekiston xalq deputati etib saylandi. Ammo Karimov unga nisbatan og’ir zug’umni bir kun ham to’xtatmadi. Uni hatto Buxoroda o’zi ilk bor ishlagan qurilish tashkilotida ham ishlashga qo’ymadi.

 

Keyin uning Moskvaga ketib qolgani haqida eshittim va bu tashkilotchi hamda adolatsevar odamning bundan so’nggi taqdiri haqida boshqa ma’lumotga ega emasman.

 

 

Omon Matchon

 

26 Fevral, 2005 yil

 

SAVOL: Omon Matchon haqida bilasizmi? Yaqinda uning quvg’inga  uchraganini eshittim, shu rostmi? (Yorqin).

 

JAVOB: Omon Matchon… men o’zini va ijodini hurmat qilgan, ajoyib, betakror shoir.

 

Sovet davrida uncha-buncga gapni asarlari orqali ayta olgan ikki adib bo’lsa, biri Evril Turon va ikkinchisi Omon Matchon deb bilaman.

1970 yillarning boshida bir kuni talabalar shaharchasidagi madaniyat saroyiga borsam, yosh shoir Omon Matchon bilan uchrasuv bo’layotgan ekan. Uning she’r o’qishi o’ziga xos va jozibali edi. Meni qoyil qoldirgan yana bir narsa u ikki soat davomida to’xtamasdan sh’erlarini yoddan aytib berdi. Har bir she’rdan keyin xuddi bu sohildan u sohilga o’tgan kabi qo’lini bir aylantirib olardi-da davom etaverardi. Oxirida esa bir dostonini yoddan aytib berdi.

 

Uning she’rlari chuqur falsafiy, ayni paytda xalq dardini tashigan og’ir va hazin edi. Keyinchalik tanishdk, uyida ham bo’lganman. Inson sifatida ham juda kamtar va ko’ngli ochiq odam.

 

-Negadir ichkilik menga yoqmayapti, allergiya qilayapti, ichsam yuzim qizarib, bir narsalar toshmoqda,-derdiyu piyolani ko’tarib yuborardi.

 

1990 yillar boshida bir kun televizorda paxtakorlarga bag’ishlangan dasturda chiqib gapirdi. Uning “Paxta bu siyosiy qurol” degan gapi Karimovga yoqib qolibdi, u hamma joyda shu gapni takrorlab yurdi va Omon Matchonni saroyga ishga oldi. U saroy uchun begona odam edi. Qachon ko’rmayin boshini quyi solgancha, xayolga botib, kabinetiga xuddi begona ayolga qaraganday savolomuz tikilib o’tirgan bo’lardi. Har holda bir yangi sh’er haqida o’ylayotgan bo’lardi.

 

Gapirishda xorazmcha shevani juda chiroyli qilib ishlatishi va rahbarlarga har kuni “paxta” qo’yib turishni bilmasligi, turli o’yinlarning ichiga kirib keta olmasligi, she’rlariga baribir dardni singdirishi uni saroyga begona tutardi.

Haqiqiy ma’nodagi shoir kimlarningdir ko’ngliga qarab gap to’qimaydi, dilida borini aytadi, bu esa kimgadir yoqishi yoki kimgadir yoqmasligi mumkin, uning uchun farqi yo’q.

 

Shu bois Omon Matchonning ba’zi gaplari Karimovga va boshqalarga yoqqan, ba’zilari esa yoqmagan bo’lishi turgan gap. Yoqqanida siylab, yoqmaganida quvg’in qilish esa zulmdorlarga xos. Umri goho shodlikda, goho quvg’inda o’tish esa shoirning qismati.

 

Ha, bugun Omon Matchonga ola ko’z bilan qaralayotgan kunlar… Bu unga qaysidir ma’noda yomon va qaysi bir ma’noda yaxshi. Chunki dardli she’rlar, dardli kunlarda tug’iladi, deydilar. Yaqin orada uning xalq dardini yelkasiga yuklagan yangi asarlarini yana o’qib yoki yana eshitib qolsak, ajabmas?!

 

 

Nima degandim?

 

28 Fevral, 2005 yil

 

SAVOL: “Ozodlik” radiosining bugungi, men doim eshitib boradigan “Qurultoy” dasturida jurnalist Ismat Xushev  “Jahongir Mamatovga o’xshab vaqtida bu odamning (Islom Karimovning) yuziga kimligini aytib, mamlakatni tark eta olmadik. Buning uchun ham odam juda kuchli, irodali, jasoratli bo’lishi kerak ekan, nazarimda” dedi. Nima deb ketganingiz haqida ma’lumot berishingiz mumkinmi? (Odil).

 

JAVOB: Tabiiyki, Islom Karimovning zolim ekanligini uning ko’ziga tik qarab aytish oson emas edi. Buni Shovruq Ro’zimurodov, Toyiba To’laganova, Murod Jo’raev, Samandar Qo’qonov, Meli Qobulov, Shuhrat Nusratov kabi deputatlar aytishga o’zlarida jasorat topa olgandilar. Lekin ularning aksariyatini mudhish kunlar, quvg’in, qatl, qamoq qarshiladi.

 

Endi mening nima deganimga kelsak, buning uchun “IAK” hujjatli romani bilan tanishib chiqsangiz, har holda savolingizga javob topishingiz mumkin. Shuningdek, “QUVG’IN” romanida ham bu haqda batafsil to’xtalingan.

 

 

 

Avropadagi O’zbekistonlik O’zbekka

 

28 Fevral, 2005 yil

 

SAVOLLAR VA JAVOBLAR: O'tgan safargi savolimga kichik bir o'zgartish kiritmoqchiman, u erda “Yevropalik O'zbek” deyilgan, aslida men Yevropalik O'zbek emas, O'zbekistonlik O'zbekman va hozirda Yevropadaman, xullas:

 

BIRINCHI SAVOL:

-Men ilgari bir savolimda chet ellik Investorlar haqida qisqa gap ochgan edim va berilgan javobdan qoniqmadim, balki savol umumiy bo’lganligi uchun qisqagina umumiy javob berilgandir. Shu uchun yana shu masalaga qaytaman. Hammani esida bo'lsa kerak, mustaqillikdan keyin 1992-94 yillarda O'zbekistonda chet el Firmalarini har bir shaharda topish mumkin edi, jumladan Samarqandning o'zida bir nechta Germaniya firmalari ochilib ish boshlagan edi. 

 

Siz yuqori davralarga ko'p aralashgansiz va balki shular haqida aniq ma'limotlar bilarsiz:

 

-chet el Investorlarini O'zbekistonga taklif qilish qay tarzda amalga oshiriladi va ularga qanaqangi shartlar qo'yiladi?

 

 -keyingi paytlarda chet el Investorlarining o'lkamizga kirishdan cho'chib qolganliklarini sababi nimada?

 

-aksariyat chet el Firmalari nima uchun O'zbekistonni tark etishga majbur bo'lishdi?

 

-o'lkamizda arzon ish kuchidan foydalanib yuqori sifatli mahsulot chiqara olgan firmalar uchun o'z mahsulotlarini chet elga O'zbekistondan turib export qilish qulay emasmi?

 

-balki mahsulotni ishlab chiqarish arzonga tushgani bilan, uni boshqa davlatlarga, masalan Yevropa va Amerikaga olib borib, sotish qimmatga tushayotgandir, shu uchun Islom Karimov kuyib-pishib dengizga chiqishimiz kerak deb jar solar?

 

JAVOB: Bitta savolingizning ichida yana bir qancha savol bor va har biriga javob berish uchun kamida bittadan kitob yozishga to’g’ri keladi. Lekin savollaringiz favqulodda muhim bo’lgani bois muxtasar tarzda bo’lsada javob berishga harakat qilaman.

 

O’zbekistonda chetdan erkin investitsiya kelishi uchun hech qachon qulay sharoit bo’lmagan. Agar shunday sharoit bo’lganda vaziyat bugungidek ayanchli nuqtaga yetib kelmas edi.

Ha, endi 1990 yillarning boshida chet ellik shirkatlar ko’p edi-ku, degan gapga kelsak, bunday vaqtinchalik ”mehmon”lar hozir ham kelib-ketib yuribdilar.

 

Yaqinda bir tanishim “Turkmanboshini yomonlar edingiz, mana uning “Ruhnoma”sini Olmon tiliga ham tarjima qilishibdi” deb qoldi. Demak, qaysi bir shirkatlar Turkmanistonga borib, qandaydir ish qilishmoqchi. Kitob esa diktatorning sandig’iga “kalit”. Ammo bu vaqtinchalik ekanini ko’p biznesmenlar tushunmaydilar yoki kech tushunadilar. Balki tushunsalar ham “Ishimni bitirib, eshagimni loydan chiqarib, keyin ketaman” deydilar. Vaholanki, diktatorlarning xotirasi unutuvchan, ayniqisa, “hadyalar” masalasida.

 

Men Istanbulda “Turkiya” gazetasida ishlaganimda (1994-1998) “Nurchilar” deb tanilgan va Fathulloh Gulan guruhining bir vakili, yozuvchi Yovuz Qilich bizning gazetaga ham maqola yozar edi. U deyarli har kuni Karimovni maqtab yoza boshladi. Men u bilan uchrashib, bu qilayotgan ishi xatoligini va Turkiya jamoatchiligini chalg’itayotganini, dindor birodari qamalganiga ko’z yumib, Karimovga qulluq qilayotganini aytdim. U esa:

 

-Sizlar yosh va qiziqqonsizlar,-dedi.-Biz O’zbekistonda litseylar ochmoqdamiz. Bu esa yoshlar nafaqat ingliz tilini o’rganishlari, balki umumiy tilimiz bo’lgan turk tilini keng yoyish, o’rta turk tilini yaratish va O’zbekistonni yuksaltirish uchun xizmat qiladi. Karimov esa tentak. Uni bir-ikki maqtov bilan aldash mumkin ekan, ulug’ maqsad yo’lida bunday “gunoh’ qilish kechirilishi haqida hadislar ham bor..,-deb ancha vaaz o’qidi.

 

Men unga:

-Bu vaqtinchalik va bir kuni diktatorga bir narsa yoqmay qolsa, qurgan qo’rg’oningizni yer bilan yakson qiladi,-dedim.

-Karimov ketadi, lekin bizning ishimiz qoladi,-deya u va  televizorda ham Karimov haqida hujjatli filmlar namoyish etdi.

Ammo bir necha yildan keyin men aytgan narsa bo’ldi va Yovuz Qilich hozir Karimovni yomonlab yozib yuribdi.

 

Karimovni hadyalar, maqtovlar, doktorlik unvonlari bilan aldab biznes boshlaganlarning ko’plari ketib qolib, yangilari kelmoqda. Bundan xalq yutayotgani yo’q, balki yutqazmoqda. Xuddi yopib tashlangan Turk litseylaridagi o’quvchilarning aksariyati ikki yo’l orasida qolganlari kabi.

 

O’zbekiston xalqaro biznes uchun katta imkoniyatlarga ega bo’lgan joy. Lekin o’z xalqining qo’shni mamlakatlarga borib-kelib, biznes qilishini cheklab qo’ygan rejim chetdan kelayotganlar uchun qanday kafolat berishi mumkin?

Xullas, bu yerda Karimov uchun ikkita “jiddiy” masala mavjud.

 

Birinchisi, “Xalq menga qaram bo’lishi kerak, qorni to’ysa quloq solmay qo’yadi”, deb o’zi yaratgan “falsafa”ga juda va juda ishonadi.

 

Ikkinchisi esa, “Chetdan kelayotganlar xalqqa ta’sir qilishlari mumkin va rejim xavf ostida qoladi”, degan fikrga ega.

Ana shu ikki illatdan qutulmaguncha, O’zbekistonda hech narsa o’zgarmaydi. Bunga o’tgan 15 yil hujjatdir!

 

Dengizga chiqaylik, biznesga sharoit qilaylik kabi chaqiriq-baqiriqlar 15 yildan beri aytiladi 1996 yilda Qozog’iston dengizga chiqish uchun port qurishga rozilik berganda, Karimov buni senga qaram bo’lib qolaman-mi, deganday qabul qilmagandi. Shundan beri dengizga Eron orqali chiqish haqida gapirib kelmoqda. Qozog’istonga ishonmagan qo’rqoq diktator tahlika bo’rtib turgan Eronga ishonarmidi?

 

Xullas, o’zidan boshqa narsani o’ylamaydigan Karimov rejimi o’zgarmasa, O’zbekistonda hech narsa o’zgarmaydi. Bukrini go’r tuzatadi, deb bekorga aytmaganlar. O’zbekiston bugun O’rta Osiyodagi eng qoloq mamlakatga aylandi. Yaqin orada hatto Afg’oniston  rivojlanib ketadi. Agar rejim o’zgarmasa O’zbekiston iqtisodiy qorong’u o’lka sifatida qolaverishi turgan gap.

 

IKKINCHI SAVOL:

-Siz Samarqandliksiz va albatta hamshaharlaringizni yaqindan bilsangiz kerak. Samarqand Davlat Chet Tillar Instituti Rektori Yusuf Abdullaevning Moskvadan elchilikdan qaytib kelish sabablarini aniq bilasizmi? Uning o'z atrofiga tanish-bilishlarini yiqqanligi to’g'risidagi gap-suzlar qanchalik haqiqatga yaqin. Abdullaevning Rektorlikdan chetlatilishi va Koreaga qochib ketishi haqida nimalarni bilasiz?

 

JAVOB: Yusuf Ne’matovich Abdullayevni juda yaqindan bo’lmasa ham, tanir edim. U haqda ilgari bir narsa yozgan ham edim. Shu narsa aniq-ki u Karimovga astoydil xizmat qildi, ayniqsa, O’zbekistonning Moskvadagi vakili bo’lgan paytda. U Karimov “topgan” va Karimovning o’zi “yo’qotgan” diktatura mashinasining minglab “gayka”laridan biri edi. Shu bois uning shaxsi va keyingi taqdiriga qiziqqanim yo’q. Bunga ehtiyoj ham bo’lmagandi.

 

UCHINCHI SAVOL:

-Shu saytga kiradigan insonlar hammasi ancha keng fikrlaydigan insonlar ko'rinadi, shu insonlarning hammasi, shular jumlasidan Jahongir Muhammad ham, kelajakda vatanga qaytish va xalqqa chin dildan xizmat qilish niyatlari bormi?

 

JAVOB: Bu haqda “Zehniyat jumbog’i” va “Oqsaroy sirlari” kitoblarida batafsil javoblar mavjud. Shu bois mavzuga yana va yana qaytmaganim uchun uzr.

 

TO’RTINCHI SAVOL:

-Jahongir aka, agar siz kelajakda vatanga qaytadigan bo’lsangiz, xoxlaysizmi yo’qmi bu saytda ismlari tilga olingan juda ko'plab insonlar bilan birga ishlashingizga to'g'ri keladi. “O'zbekchilik” degan gap bor, shu insonlarga “Hammalaringni oshkora tanqid qilishga majbur edim, endi uzr” deysizmi yoki “G'arbdagi singari “Bu demokratiya, hammasi bo’lgan gaplar, bundan o’zimni noqulay his qilishga hecham o'rin yo'q” degan bo’larmidingiz?

 

JAVOB: Ikkinchi yo’lni tanlagan bo’lardim. Umuman esa, menda bir odamni tanqid qildingmi u bilan bir umrga dushman bo’lib qolish, degan illatga qarshi tuyg’u bor. Masalan, Karimovni 15 yildan beri tanqid qilib kelayapman, lekin uni maqtashim ham mumkin. Yaqinda Nazarboyev “Markaziy Osiyo ittifoqini tuzaylik” degan bir gapni aytdi. Karimov tomoni o’ylab ko’rish kerak, dedi. Agar Karimov darhol bayroqni qo’lga olib, prezidentlarni Toshkentga chaqirsa va erkin bordi-keldi, pul va armiya birligi kabi masalalarda qaror qabul qilishda, amaliy odim otishda (Masalan, o’zi borib chegaradagi sim-to’rlarni kesib tashlashni boshlatsa-JM) tashabbuskorlik qilsa, men uni maqtagan bo’lardim, hatto 15 yildan keyin bo’lsada aqli joyiga tushdi, deya “offarin” degan bo’lardim unga.

 

Yoki Zokir Almatov ertaga chiqib, “Jonimga tegdi, bugunga qadar Karimovning buyruqlarini bajaraverib tirnoqlarimga qadar qonga botdim, mana o’z ixtiyorim bilan barcha siyosiy mahbuslarni chiqarib yubordim, bechora xalqni qiynayverib, o’zim ham qiynalib ketdim, bundan keyin bu odamning aytganlarini qilmayman, ayblarim uchun adolat oldida javob berishga tayyorman” desa, “Offarin o’g’il bola ekansiz-ku!” deya uni ham maqtashim mumkin.

 

Xuddi shunday Inoyatov ham ertaga Karimov o’lgandan keyin emas, hozir chiqib uning basharasini ochib tashlasa va o’z qunohlariga iqror bo’lsa, uning sha’niga ham iliq gaplar aytishim mumkin.

 

Yoki Muhammad Solih chiqib, bugunga qadar O’zbek muxolifati oyoq osti bo’lib ketishida, Karimov mansabda qolishida mening ham katta ayblarim bor, birlashish yo’lini emas, tarqoqlik yo’lini tanladim, oxir oqibatda partiyani parchalab yuborib, yo’q partiyaga “lider” bo’lib o’tiribman, Karimovga o’xshab maqomim muddatini uzaytirishning turli yo’llarini qidirib, vaqtni behudaga o’tkazib yubordim, o’zimni targ’ib qilishdan boshqa narsani o’ylamadim, desa, unga ham “Qoyil qoldim” degan bo’lardim va hokazo.

 

Bu bilan demoqchiman-ki, bir odamning har qancha yomon tomonlari bo’lishi bilan birga, uning yaxshi tomonlari ham o’rtaga chiqqanda uni ko’ra olish kerak. Ayni paytda har qanday yaxshi odamning ham yomon tomonlari ko’ringanda undan ham ko’z yummasllik shart. Bu men uchun hayotiy qoida. Buni kimdir meni yoqtirishi va yoki yoqtirmasligi, “o’zbekchilik” yoki “qozoqchilik”… uchun emas balki, shunday qilish kerak, deb hisoblaganim uchun qilaman.

 

 

Jinoyat va jazo

 

1 Mart, 2005 yil

 

SAVOL:"Poraxo'rlikni Ozbeksitonda juda ham ildiz otgani va bu jamiyatni isloh qilishda qanday yo’l tutish mumkin" degan savolga "demoktratiya yo’li bilan" degan ma'nodagi javobni qilgan edingiz...Mening savolim shuki, kuch ishlatish salohiyatiga ega bo’lgan tashkilotlar o’zbek xalqining hozirgi  kundagi ikkinchi bir katta muammosi, musibati...

 

Bu tashkilotlar o’g'rilar bilan til biriktirib oddiy dehqonlarni bozorda talashdan tortib, ko’chada ketayotgan oddiy ayol-qizlarni o’g'irlab, zo’rlashgacha bo’lgan har qanaqa jinoyatlardan tap tortmaydigan bo’lib qolishdi...

 

Bu tashkilotlar ularga bunaqa sharoit yaratib bergan Hukumatni o’zgarmasligi uchun iloji boricha harakat qilishsa kerak?

 

Mabodo o’zgargan taqdirda ham shuncha sonli jinoyatchilarni qisqa vaqtda qanaqa qilib tartibga solish mumkin?

 

Ular o’zlarining parazitlarcha hayotini saqlab qolish uchun yangi Hukumatga ham ancha qarshilik qilishsa kerak?

 

Vaqti-soati kelib, balki bu ishlarga bosh-qosh bo’lganlar jazolanar, lekin bu Organlarda jinoyat qilish  oddiy xodimlargacha odat bo’lib qolayapti... Jazo xuddi shu oddiy xodimlarga ham beriladimi?? (Polvon, 2005, 1 Mart).

 

JAVOB: Bilasizmi, tabiatda, umuman borliqda tozalash, tozalanish qonuniyati mavjud. Dengiz va ummon vaqti-vaqti bilan axlatlarni sohilga olib chiqib tashlaydi. Xuddi shunday hayvonlarda ham mavjud bu narsa. Odam ham vujudidagi axlatni vaqti-vaqti bilan chiqarib tashlaydi va bu uning ixtiyoridan tashqarida, istasa ham, istamasa ham chiqarib tashlaydi, bu umumiy qonuniyat.

 

Ana shu qonuniyat jamiyatda ham mavjud. Dinlarning kelish paytlarini o’rgansangiz yoki rejimlarning o’zgarish davrlari bunga bir misol. Jamiyat ma’lum bir nuqtaga qadar chidaydi va so’ngra axlatini chiqarib tashlashga majbur bo’ladi.

Bugun O’zbekistondagi jamiyatning ham qorni buramoqda. Ammo Karimov rejimi uni chidashga majburlamoqda. Lekin bu ma’lum bir muddatga mumkin. Keyin yo o’zi yugurib qoladi, yoki ahvoli bad bo’ladi, yoki chetdan yordamga muhtoj qoladi va hokazo.

 

Ana shundan keyin yangi bir davr boshlanadi. Bu esa qoidalarga rioya qilish davri. Nima uchun bunday vaziyatga tushib qolingani, qaysi ovqatlar zarar qilgani va normal hayot uchun qaysi taomlarning foydasi haqida o’ylanganidek, jamiyatda ham qonunlar hukmronligi, hammaning qonunlar oldida barobarligi kabi qadriyatlar ustivor bo’ladi.

 

Jazo berilishi kerak bo’lganda esa, jinoyat qilgan odamning, oddiy xodim bo’ladimi, prezident bo’ladimi farqi qolmaydi. Agar bu odamlar jamiyatning axlatiga, chiqindisiga aylangan bo’lsalar, jamiyatning o’zi ulardan qutuladi.

 

Boshqa yo’l esa... Bugungi zamonaviy texnologiya axlatlarni o’g’it holida yoki tozalangan suv tarzida foydali ishga yo’naltirayotgani kabi jamiyat turli yo’llar topishi mumkin. Buning uchun yana ilgarigi javobimga qaytaman, oldin demokratiya tuzumi yaratilishi, hokimiyat xalqning qo’liga o’tishi va boshqaruv bevosita xalq tomonidan amalga oshirilishi kerak. O’shanda jamiyatning “qorni og’rib” qolganda uning yo’lini to’sib turgan “devor”lar bo’lmaydi.

 

 

Yaxshi gap yo’qmi?

 

2 Mart, 2005 yil

SAVOL: Sahifangizdagi savol-javob bo`limini deyarli har kuni o`qib boraman. Lekin shu kungacha President Islom Karimov haqida biror bir yaxshi tarafini yoki yaxshilab yozgan sifatlarini uchratmadim Nahotki u odamda biror bir yaxshi sifatar bo`lmasa? Agar bo`lsa, ular qaysilar? Oldindan katta rahmat.(Nodirbek)

 

JAVOB: Istagan O’zbek matbuoti va kitoblarini qo’lga olsangiz, Karimov haqida maqtovdan boshqa narsa topa olmaysiz. Hamma uning "yaxshi sifatlari"dan gapiradi. Shunday ekan taqqoslaganda bizniki ummon oldida qatradir.

 

“Har kuni o’qib boraman” degan gapingizga uncha qo’shilmayman. Chunki ilgari ham xuddi shunday savolga javob qilgandim.

Endi mening ham sizga bir necha savolim bor, Nodirbek!

Siz balki mening ham o’sha maddohlar safiga qo’shilishimni istamoqdamisiz?

 

Bugunga qadar maqtovlar bilan to’la matbuotdan, yozuvlardan bezmadingizmi?

Agar chetda bo’lsangiz, o’sha maqtov-yozuvlarga o’rganib qolib, endi qo’msamoqdamisiz?

 

Shaytonning qanday yaxshi sifatlari bo’ladi?

Bu og’ir tuyulgan, ammo oddiygina savollarga javob bersangiz oldindan katta rahmat.

 

&nb