ЖАҲОНГИР
МУҲАММАД
ОҚСАРОЙ
СИРЛАРИ
ВАШИНГТОН:
2004-2005
ЎНГ
СЎЗ ЎРНИДА
Ислом
Каримовдан
Шукрулло
Мирсаидовга
қадар...
Исмоил
Жўрабековдан
Шавкат
Мирзиёевга...
Рустам
Азимовдан
Рустам
Шоғуломовга...
Эркин
Воҳидовдан
Ўткир
Ҳошимовга қадар...
Хуллас,
бугун сиёсат
майдонида
бўлганлар ва
бўлмаганлар,
танишлар ва
билишлар,
яъни ким
кимга ёки
нимага
қизиқса, ўша
ҳақда йўллаган
очиқ
саволларига
Оқсаройдаги
ва саройга
яқин
манбаларнинг
маълумотлари
эътиборга
олинган
ҳолда очиқ
жавоблар.
Бошқача
айтганда
Ўзбек сиёсат
саҳнасининг парда
орқасидаги,
Оқсаройдаги
гапларга қизиқсангиз
бу китоб
сизнинг учун!
Муаллиф.
-1-
САВОЛ:Ислом
Каримов ёки у
тайинлайдиган
бошқа
"каримов"лар
мамлакатни
неча йил қўлда
тутадилар,
деб
ўйлайсиз?(Бахтиёр,
16 Май).
ЖАВОБ:
Мухолифатсиз
ёки
мухолифати
ожиз жамиятда
зулм
истагани
қадар илдиз
отади. Бугун
Ўзбекистонда
зулмга қарши
чиқа оладиган
ва уни
енгадиган
мухолифат
йўқ. Шу боис
ҳам зулм
эмин-эркин
ҳукм
сурмоқда.
Аммо уни
йиқитадиган
мухолифат
қачон етишиб
чиқади?
Қачонки,
зулмга қарши
мухолифларнинг
ҳаммаси
ёқавайронликни
йиғиштириб,"ман-ман"ликни
ташлаб, оний
манфаатга
сотилмасдан, ёлғончи
мухолифатчиларнинг
беш тангасига
учмасдан,
ҳукуматнинг
найрангларига
илинмасдан
бир мушт
бўлиб
зарбани бир
жойга урсалар
зулмнинг
илдизини
қўпоришлари
мумкин. Бу
эса қийин
масала. Ўтган
ўн беш йил бунинг
қанчалик
қийинлигини
исбот этди.Лекин
шундай
мухолиф куч
бир кун
етишиб чиқади.
Фақат кеч,
иш-ишдан,
ғишт
қолипдан
кўчгандан
кейин.
Мухолифатсиз
ҳукумат
бенур ва бефайз,
бекуч ва беор
"курашчи"дир.
Ҳаммамиз бунинг
гувоҳи бўлиб
турибмиз.
-2-
САВОЛ:
Сиз 15 йилдан
буён Ислом
Каримов сиёсатини
тинимсиз
танқид қилиб
келасиз. Қамоқхоналар,
маҳбуслар,
қийноқлар
мавзуида ҳам
жуда кўплаб
танқидий
чиқишлар
қилгансиз. Ҳар
доим
Американи
ўрнак қилиб
келгансиз. Мана
энди Америка
аскарларининг
Ироқдаги маҳбусларга
нисбатан
ваҳшиёна
ҳаракатларидан
кейин сиз шунча
меҳнатингиз
сувга
оққанига ачинмайсизми?
Америка ва
Ўзбекистон
орасида фарқ
қолмади-ку?
(Муродиллоҳ, 18
Май).
ЖАВОБ:
Фарқ бор ва
агар сиз
мисол
келтирган воқеанинг
ўзига
қараганимизда
ҳам ер билан
осмон қадар
фарқ
борлигини
кўрамиз.
Биринчидан,
Ироқдаги
воқеани шу
Американинг
аскарлари
қилган бўлса,
яна шу
Американинг
аскарлари
ўрганиб,
ҳисобот
тайёрлаб, масалани
раҳбариятга
тақдим
етганлар.
Иккинчидан,
мазкур
ҳисобот
мутлақо
махфий
бўлишига
қарамай, яна
шу
Американинг
матбуоти уни
элон қилди ва
шундан
кейингина сиз
ҳам бу ҳақда
хабардор
бўлдингиз.
Учинчидан,
яна шу
Американинг
Конгресси ҳукумат
раҳбарларини
сўроққа
тортиб,
тит-питини
чиқариб
юборди ва бош
эгиб
маҳбуслардан,
дунё
жамоатчилигидан
кечириб
сўрамаган
раҳбар
қолмади.
Тўртинчидан,
айбдорларни
яна шу
Американинг
суди очиқ
муҳокама
қилмоқда.
Буларнинг
қайси бирини
Ўзбекистонда
топасиз?
Шовруқ
Рўзимуродов
ва бошқалар
қийнаб
ўлдирилганда
фақат
хорижликлар
гапирдилар,
ўзбек
мухолифати
дод солди,
аммо
Ўзбекистон
раҳбарияти доирасида сув
қуйгандек
жим-житлик
эди.Қулоқлар
кар, кўзлар
кўр эди. Ким
текширдию
қайси матбуот
бу ҳақда
ёзди?
Айбдорларни
қайси суд
муҳокама
қилди?
Демократия
бус- бутун,
камчиликсиз
тузум эмас.
Аммо
демократия
ўз
камчиликларини
топиб боради
ва даволай
боради.
Диктатура эса
камчиликларни
босиб, яшириб
ётган юҳодир.
Унинг
қаршисига
чиққан унинг
домига тушади.
Фарқ мана
шунда.
Ёзганларим
сувга оққан
эмас. Уларнинг
биргина
сизда савол
уйғотганининг
ўзи ҳали ҳам
ёзганларим
курашаётганини
кўрсатади.
-3-
САВОЛ:Мен
ўзимни янги
авлоднинг
вакили деб
биламан.
Чунки
ўзимдан
олдинги
авлод ҳақида
менда
нотўгри
маълумотлар
бўлганини четга
чиқиб билдим.
Бунда
жумладан
сизнинг веб
саҳифангиз
ҳам рол
ўйнади. Жуда
кўп нарсани билмас
эканман, биз
кўзи кўр
қилиб
етиштирилган
авлод
эканмиз.
Лекин ана шу
кўзи кўрлар
орасида
четга чиқиб
ёки
мамлакатнинг
ўзида ҳам
чекланган
имкониятлар
билан кўзлари
очилаётган
бир янги
авлод бор.
Мен ўзимни ана
шундай янги
бир
авлоднинг
вакили деб
биламан. Сиз
Ватан ҳақида
кўп ёзасиз.
Хўп, шу Ватанга
қайтмайсизми,
агар
қайтсангиз,
қачон ва
қандай
шароитда
қайтасиз?
(Одил, 19 Май).
ЖАВОБ:
Биласизми,
қачон қайтиш
ҳақидаги
саволга
жавоб бериш
учун нима
учун чиқиб
кетгандим,
деган
саволга
тўхталишим керак.
Мен
ишлаб пул
топиш ёки
шароитни
яхшилаш ё бўлмаса
болаларни
ўқитиш каби
сабаблар
билан эмас,
тирик қолиб,
курашни давом
эттириш
истаги билан
чиқиб
кетганман.
Чунки мен ҳам
сиртдан
ўлимга ҳукм
қилинганлардан
бири эдим.
Менинг
номим 1991
йилнинг 30
октябрида
Олий Кенгашнинг
7-сессиясида
Ислом
Каримов
сиёсатига
қарши исён
қилган
депутатлар
рўйхатининг
бошида
тургани учун
ҳам
бошқаларга нисбатан
мени
олдинроқ йўқ
қилишни
режалаган
эдилар. Ўша
сессияда мен
билан бирга
бош кўтарган
депутатлардан
кўпчилиги
йўқотиб
юборилди.
Шовруқ Рўзимуродов,
Тойиба
Тўлагановалар
ўлдирилди,
Мурод Жўраев,
Самандар
Қўқоновлар
умр бўйи
зиндонбанд
этилди,
Насрулло Саидов,
Имом Файзиев,
Иномжон
Турсунов,
Ойгул
Маматовалар
бугунга
қадар
сарсон-саргардончилик,
судлар эшигида,
милиция
остонасида.
Менинг
ўзим билан
бирга оилам
ҳам қувғинга
олинганди.
Умр
йўлдошимни
мендан воз
кечмагани
учун судга,
жавобгарликка
тортишганди.
Мен булар
ҳақида кўп
ёзганман.
Бундан 15 йил
олдин менинг
йўлимга
қўйилган
тўсиқлар
бугун ҳам
турибди. Агар
ана шу
тўсиқлар
олиб
ташланса мен
ўша заҳоти
қайтаман.
Лекин бу яқин
орада
бўлишига
кўзим
етмайди.Диктатура
осонликча
жон бермайди.
-4-
САВОЛ:
Сиз нима учун
мақолаларингиз
ва бошқа
ёзган
асарларингизда
Абдулла
Орипов, Эркин
Воҳидов, Озод
Шарафиддинов
каби
Ўзбекистон
қаҳрамонларига
ҳужум
қиласиз? Бу
улар
қаҳрамонликни
олиб, сиз
ололмаганингиз
учун эмасми?
(Камолиддин, 20
Май).
ЖАВОБ:
Мен ҳам
истаганимда
бундай қаҳрамонлик
унвонларни
қачонлардир
олган
бўлардим.
Фақат бунинг
учун
гадонинг, қулнинг
кунига
тушмоғим
керак эди.
Биз
журналист
Дадахон
Ёқубов билан
бирга 1990 йилда
Наврўз
марафонини
ўтказганимизда
халқни
ишонтира
олиш ва
эргаштира
олиш
кучимизни
кўрган Каримов ишни
бизни "сотиб
олишдан"
бошлаганди. У
ўшанда менга
"Ўзбекистонда
хизмат
кўрсатган
журналист"
унвонини
берган
эди.Тарихни
варақласангиз
бу унинг
президент
сифатида
имзолаган
биринчи
фармони
эканини
кўрасиз. Лекин
мен унга
"содиқ" бўла
олмадим.
Эркин
Воҳидов,
Абдулла
Орипов ва
Озод Шарафиддиновларни
шахсан
танийман.
Эркин ака билан
икки йил
Ўзбекистон
Олий
Кенгашининг
Ошкоралик
қўмитасида
ишлаганмиз.
Бу ҳақда
"ИАК"
ҳужжатли
романимда
батафсил маълумот
топишингиз
мумкин.
Ижодкор
миллатнинг
виждони
дейишади.
Лекин бу
виждон фақат
ўзининг ҳаловатини
ўйласа,
қотилликлар,
жиноятлар,
ўғирлик,
талон-тарожликка
шерик бўлса у
виждон эмас,
жиғилдон,
ҳаром
жиғилдондир.
Мен
бу
ижодкорларнинг
икки
юзламачиликларига
чидай
олмадим.
Шунинг учун
ҳам улар ҳақидаги
фикрларимни
очиқ ёздим.
Мен четда
юрганимда
ҳам ана
шундай
ижодкорлар
орага тушиб,
"Қўйинг
ҳаммасини,
келинг
оқсоқолни
бир-икки
мақтаб ёзинг,
иш ҳам
берадилар,
унвон ҳам"
деганларида
нафратим
туғёнга
келган.
Озод
ака
халқ дардини
энг кўп
билган одам. Шу
одам ҳам
халқдан юз
ўгириб
унвонга сотилгани
бизнинг
фожеамиз
нақадар
буюклигини
кўрсатади.
Бугунги
унвонлар
ўткинчидир.
Бугун Каримовнинг
қўлидан
унвон олиш
унинг
жиноятларига
шерик
бўлишдир.
Виждонга
содиқ қолишдан
буюк унвон
йўқ. Халқнинг
фарзанди бўлишдан
олий унвон
йўқ.
Америкада ва
бошқа жойларда
ижодкорлар
унвон
олмайдилар.
Уларнинг
қадр-
қимматлари
унвонлар
билан эмас,
асарларининг
аҳамияти
билан
ўлчанади.
"Агар
ватан
Каримов
бўлса, мен бу
ватандан кечдим,
агар унвон
Каримов
бўлса мен
бундай унвону
вазифалардан
кечдим" дея
"Озодлик" радиосидан
1993 йилда
айтганман.
-5-
САВОЛ:
Сиз Каримов
ҳали узоқ
вақт тахтдан
тушмайди деб
ўйлайсиз,
шекилли?
(Одил, 27 Май).
ЖАВОБ:
Аксинча. Мен
фақат
Ўзбекистоннинг
яқин
келажаги
ҳақида
оптимист
эмасман. Аммо
Каримовнинг
"қуёши"
сўнмоқда. Бу
"қуёш"
ўзининг энг
баланд
нуқтасидан
қачонлардир
туша
бошлаганини,
сўна
бошлаганини ҳамма
кўриб, билиб
турибди.
Фақат
сўқирларгина
буни кўра
олмасликлари
мумкин.
Ҳа,
кўра
олмаганларгина
қул бўлишда
давом этмоқдалар.
Ҳокимият
ичида бугун
бир неча
гуруҳ пайдо бўлгани
(ҳатто
баъзилари
ўзларини
реформаторлар
деб ҳам
атамоқдалар-ЖМ)
ва сиртдан тахт
учун кураш
кетаётгани
ҳам
Каримовнинг
"қуёши"
нурсизланиб
қолаётганидан
бир далолатдир.
Бугунга
қадар бу
"қуёш"га
сиғинганлар энди
халққа ва
ҳақиқатга
хизмат қилиб,
ўзларини
оқлаб
оладиган
фурсат келди.
Агар бу фурсатни
ҳам қўлдан
бой берсалар,
табиийки
келгусида
юзлари шувут
бўлади.
"Рашидовнинг
сеҳрига
тушган эдик"
деганлар
каби булар
ҳам
"Каримовнинг
сеҳрига
тушган эдик"
дея олмайдилар.
Чунки бугун бу
"сеҳр" нинг
асоратидан
қутулмоқнинг
имкони бор.
-6-
САВОЛ:Яқинда
Тошкентда
Шанхай
ташкилотининг
мажлиси
бўлди, бунга
сиз қандай
қарайсиз, бу
Ўзбекистонга фойда
келтирди-ми?
(Ойсара, июн).
ЖАВОБ:
Шанхай
Ҳамкорлик
Ташкилотининг
2004 йилнинг 17 июн
куни ўтган
бир кунлик
олий
даражали
йиғилиши
менга Совет
давридаги
"данғар-дунғур"
учрашувларни
эслатди.
Худди ўша
пайтдаги
каби бу сафар
ҳам раҳбарлар
учрашувдан
бир кун олдин
тўпланиб, биргаликда,
тантанали
равишда
концерт томоша
қилдилар.
Қанча
дабдаба ва
қанча ҳозирликлар...
Ўзбек
солиқчиларининг
пули эвазига,
албатта.
Имзоланган
ҳужжатларнинг
бирортаси
ҳам дунё
миқёсида
аҳамият касб
этадиган
даражада
эмас. Амалий
қилинган иш
эса Шанхай Ҳамкорлик
Ташкилотининг
антитерроризм
марказининг
очилишидир.
Аслида
бу чеченлар
ва
уйғурларнинг
Марказий
Осиёдаги
турган-битганларини
Хитой ҳамда
Россия
томонидан
назоратга
олиш учун
қилинган
ишдир.
Чунки
ҳозир бутун
дунёда
терроризмга
қарши кураш
бирлиги
мавжуд.
Бирорта
давлат бу
ишдан ўзини
четга
олмаган. АҚШ
ҳам, БМТ ҳам
бу йўлдаги
фаолиятларни
умумлаштиришга
ва муштни
биргалашиб
уришга
интилмоқдалар.
Шундай экан
алоҳида
дабдаба ва
харажатлару
алоҳида
ташкилот ва
марказнинг
кимга кераги
бор?
Гапнинг
индаллосини
айтганда
Хитой ва Россия
АҚШ билан
рақобат
қилишга
интилмоқдалар
ва бунинг
учун ҳар бир
кичик
имкониятни
ишга
солмоқдалар.
АҚШнинг
Марказий
Осиёдаги
ҳарбий
мавжудияти
уларга
тинчлик
бермаётир.
Бунинг
устига АҚШ
чеченлар ва
уйғурлар масаласига
юзаки
қарамайди.
Россия ва
Хитойни бу
икки халққа
зуғум
ўтказишда,
уларнинг ҳақ-ҳуқуқларини
топташда
айблаб
келмоқда. Уларнинг
орасидан
террорчилар
чиқса айни пайтда
буни ҳам
қоралаган
ҳолда,
чеченлар ва
уйғурларнинг
мустақил
халқ
сифатида ҳуқуқлари
мавжудлигини
ҳам
таъкидлаб
келмоқда.
Ана
шундай
қарашдаги
кучнинг
чеченлар ва
уйғурларнинг
илдизи чуқур
бўлган
Марказий Осиёдаги
иштироки
Россия ва
Хитойга
тинчлик
бермаслигини
тахмин қилиш
учун афлотун
бўлиш шарт
эмас. Ҳар
икки
давлатнинг
парчаланиб
кетиш
эҳтимоли
худди ана шу
омилга боғлиқ
эканлигини
кўпчилик
яхши билади.
Шундай
экан,
қолганлар бу
ишнинг ичида
нима қилиб
юрибдилар?
Ўзбекистон
ўзининг энг катта
таҳликаси
Исломий
Ҳаракатдан
АҚШнинг
кўмагида
халос бўлди
ва бундай
таҳлика
қайта пайдо
бўлишига АҚШ
йўл
қўймаслигини
ҳам билади.
Яъни ташқи
террор ёки
ташқи ҳужум
хавфи
туғилса АҚШ
Ўзбекистоннинг
халоскори
сифатида Хонободда
оёғини
қўйган.
Каримов
нима
сабабдан
Россия ва
Хитойнинг
пинжига
тиқилмоқда?
Ҳатто Россия
билан стратегик
шериклик
шартномасини
имзолади.
Унда ташқи
таҳлика
бўлса томонлар
бир-бирининг
ҳудуди ва
ресурсларидан
фойдаланиши
мумкинлигига
урғу берилган.
Хўш,
Ўзбекистоннинг
кафолати
Хонободда тургани
ҳолда нега
"асрларга
татиган" зулмидан
қутула
бошлагани
Россияга
эшикларини
ланг очиб
бермоқда?
Бу
Ўзбекистоннинг,
унинг халқининг
манфаатидан
келиб
чиқмаган
нарса. Бу
Каримов
режимининг,
яна ҳам
аниқроғи Каримовнинг
шахсий
манфаатидан
келиб чиққан
нарса. Чунки
АҚШ
Ўзбекистон
билан тузган
стратегик
шериклик
шартномасига
демократия
ва инсон
ҳуқуқлари
масаласини
(Россия билан
тузилганда
эса бу нарса
"эсдан
чиқиб" қолган-ЖМ)
киритган ва
бу йўлда одим
ота бошлаган
эди.
Ўзбекистон
АҚШнинг
демократия
учун хизмат
қиладиган
муассасаларини
рўйхатга олмайман,
деганда АҚШ
ўша ҳужжатни
ўртага қўйди.
Демак,
Каримовга
АҚШнинг
Ўзбекистонни
таҳликадан
ҳимоя қилиши
ёқади ва
демократия
деган талаби
ёқмайди.
Ана
шу ёқмаслик
унга Сербия,
Гуржистондаги
воқеаларни
эслатади ва
натижада
ўзига қўшимча
кафолат
излайди.
Зотан 2004
йилнинг 15 июн
куни АҚШ
Конгрессининг
Намояндалар
палатасидаги
Яқин Шарқ ва
Марказий
Осиё бўйича
қуйи қўмита
раиси, республикачи
Илеана
Рос-Леҳтинен,
Ўзбекистонга
бағишланган
эшитувда
Каримов сиёсатига
ишора қилиб,
"Ўзбекистон
террорга қарши
урушда яқин
ҳамкор
бўлишига
қарамасдан,
тутаётган
йўли билан,
АҚШни қаттиқ
ташвишга солаётган
давлатдир"
деди.
Мазкур
эшитувда
ҳатто Ислом
Каримов учун энг
яхши йўл бу
имконини
топиб,
вазифани топшириб
кетиш
эканлиги ҳам
айтилди.
Бундан олдин
ҳам ана
шундай
чақириқлар
бўлган. Шанхай
Ҳамкорлик
Ташкилотининг
Тошкент дабдабаси
ана шундан.
Шунинг учун
бу Саммит
ўзбек
халқига ҳеч
нарса олиб
келмади,
балки фақат
Каримовга
ўзини қониқтириш
учун ташқи
қалқон бўлиб
кўринди,
деган хулоса
чиқариш
мумкин.
-7-
САВОЛ:Бугун
Ўзбекистон
ҳукумати
ташқи кучлар
манфаатларини
тўла англаб
етаяптими?(Зокиржон,
2 Июн).
ЖАВОБ:Менинг
назаримда
Ўзбекистон
ҳукумати
ташқи кучлар
манфаатларини
тўла англаб
етаётгани
йўқ.
Ўзбекистон
ҳукумати кичик
манфаатлар
учун катта
нарсаларни
қурбон қилиш
билан овора.
Масалан,
демократияга
таянган
давлатларда
кимнинг
президент ёки
бош вазир
бўлишидан
қатъий назар
мамлакатнинг
устивор
манфаатлари
об-ҳавога ўхшаб
ўзгаравермайди.
Тўғри
президентларга
қараб ички ва
ташқи сиёсатда
ўзгаришлар
кузатилиши
мумкин ва бу
аксар
ҳолларда
қонун
яратувчилар
билан
келишилган
ҳолда амалга
оширилади.
Аммо
Ўзбекистонда
бугун Ислом
Каримовнинг
манфаати
мамлакат ва
миллат
манфаатидан
устун
қўйилган.
Масалан:
Ўзбек
халқига ҳатто
бир миллиард
долларлик
ёрдам қиламан
ёки бир
миллион
кишига иш
жойи очаман
деган
хорижлик ҳам
агар
Каримовни
танқид қилиб қўйса,
бир дақиқада
кавуши
тескари
қилиб қўйилади.
Ўзгаларнинг
манфаатларини
англамоқ учун
энг аввало ўз
мамлакати ва
миллатининг
манфаатини
англамоқ
керак бўлади.
-8-
САВОЛ:Ўрта
Осиёдаги
давлатлараро
"совуқлик"
қандай ҳал
қилиниши(юмшатиш)
мумкин? Ёки
унда ҳам
"ғарб
демократлари
кўмаги" керакми?(Зокиржон,
5 Июн).
ЖАВОБ:
Мен бу
мавзуда
илгари кўп
ёзганман. СССР
парчаланган
кунларда
бундай
совуқлик йўқ
эди ва
бугунга
қадар бу
вужудга
келтирилди.
Шу сабабдан
уни вужудга
келтирганлар
бошқарувда
экан, бу
ҳақда орзу
қилиш ҳам
бефойда.
Чунки улар
жуда майда,
шахсий
манфаатлари
учун асли бир
оиланинг
фарзандлари
бўлган
туркистонликларни
бугун
бир-бирига ёв
қилиб қўйдилар.
Энди улар
ҳатто
бир-бирларининг
оёқларидан
отмоқдалар
ҳам.
Бугунги
раҳбарлар
халқнинг
умумий
бирлигини
парчалаб,
ўзбекчилик, қозоқчилик,
қирғизчилик,
туркманчилик,
тожикчилик
каби тор
кўчаларга
бошладилар. Бугун
Ғарб тугул
бутун дунё
бирлашиб
келса ҳам
мавжуд
совуқликни
тугата
олмайди.
Бу
келажакнинг
иши ва
бугунги
мансабпараст
тўраларнинг
оёғи бу
заминдан
узилгандан
кейингина
совуқлик
аста-секин
барҳам
топиши мумкин.
Илиқ
муносабатни
бузиш учун
унчалик маҳорат
ҳам, интилиш
ҳам, қобилият
ҳам талаб этилмайди.
Бир
ахмоқнинг
қўлидан
келадиган иш
бу. Аммо
совуқ
муносабат
ўрнида илиқ,
самимий,
дўстона
муносабатни
тиклаш жуда
қийин, мураккаб
жараёндир ва
жуда кўп
ақлли одам ҳам
бу жабҳада
кучсиз
қолиши
мумкин.
-9-
САВОЛ:
Бугун
Марказий
Осиёда
асосан қандай
манфаатлар
тўқнашмоқда?(Зокиржон,
6 Июн).
ЖАВОБ:
Дунёнинг
манфаатлар
тўқнашадиган
бир қанча
стратегик-геополитик
марказлари
бор ва ана
шулардан
бири ўз номи
билан Марказий
Осиёдир.
Биринчи,
Марказий
Осиё жуда кўп
мамлакатлар
учун янги
бозор
эканлигидир.
Ҳамманинг ҳам
бозорда
даллол ёки
харидор
бўлиб қолгиси
эмас,
маҳсулот
сотиб, мўмайгина
пул
қозонгиси
келади. Шу
жиҳатдан Россия,
Хитой ва АҚШ
дунё
бозорига
ҳукмронлик
қилиш учун
рақобатлашаётган
кучлар сифатида
Марказий
Осиёда
уларнинг
манфаатлари
тўқнаш
келмоқда.
Иккинчи,
хавфсизлик
масаласи.
Хитой учун Уйғур
Автоном
вилояти
ҳаёт-мамот
масаласидир.
Бу Хитойнинг
парчаланиб кетиши
учун энг
қулай бўлган
нуқта.
Чеченистон
Россия учун
қандай
аҳамият касб
этаётган
бўлса, Уйғур
вилояти ҳам
Хитой учун
ана шундай
биринчи
галдаги
масаладир.
Ҳам чеченлар
ва ҳамда
уйғулар
билвосита
эмас, балки
бевосита
Марказий
Осиёга
боғлиқдирлар,
уларнинг бу
ерда чуқур
ришталари
бор.
Россия
ва
хитойликлар
бу нуқтани
эътибордан
четда
қолдирсак
таҳлика шу
жойда юксалади
деб
ўйлайдилар.
Чеченлар ва
уйғурларнинг
исломий
ақидаларни
байроқ
қилган гуруҳлари
курашнинг қуролли
йўлини
танлаганлари
қуролли жангарилар
таҳликасига
қарши
туришни
биринчи
галдаги
вазифа
қаторига
қўйган АҚШни
ҳам бу
минтақадан
узоқлашмаслиги
учун замин
ҳозирлайди.
Бу ерда
манфаатларнинг
тўқнашуви
эмас, балки
муштараклигини
кузатиш
мумкин.
Учинчи,
Марказий
Осиёнинг ер
ости ва ер
усти бойликлари
масаласи.
Асрлар
давомида
буюк давлатлар
бунинг учун
кураш олиб
борганлар ва
бугун ҳам бу
кураш давом
этмоқда. Бу
масалада ҳам
Россия, Хитой
ва АҚШ
манфаатлари
тўқнашмоқда.
Тўртинчи, Марказий Осиёнинг жуғрофий потенциали. АҚШ учун Россия, Хитой ҳамда Ҳиндистон орасида ўзининг рамзий жойи бўлиши жуда муҳимдир. Бу нафақат Афғонистон, балки Маркk